ખેતીમાં ડ્રોન ટેકનોલોજી (Agri-Drones) એ વર્તમાન સમયની સૌથી મોટી ક્રાંતિ છે. જે કામ કરવામાં કલાકો લાગતા હતા, તે હવે મિનિટોમાં અને સચોટતા સાથે થઈ શકે છે.
ડ્રોન ટેકનોલોજી વિશેની વિગતવાર માહિતી નીચે મુજબ છે:
ખેતીમાં ડ્રોનનો ઉપયોગ અને તેના ફાયદા
ખેતીમાં ડ્રોનનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ત્રણ રીતે કરવામાં આવે છે:
નિરીક્ષણ (Monitoring),
છંટકાવ (Spraying) અને
ડેટા એનાલિસિસ.
1. જંતુનાશકો અને ખાતરનો છંટકાવ
પરંપરાગત રીતે પંપ દ્વારા છંટકાવ કરવાથી ખેડૂતના સ્વાસ્થ્યને નુકસાન થઈ શકે છે અને પાણીનો બગાડ પણ વધુ થાય છે.
સમયની બચત: ડ્રોન માત્ર 10 થી 15 મિનિટમાં 1 એકર જમીનમાં છંટકાવ કરી શકે છે.
પાણીની બચત: ડ્રોન દ્વારા છંટકાવ કરવામાં 90% જેટલા ઓછા પાણીની જરૂર પડે છે.
સચોટતા: સેન્સરની મદદથી ડ્રોન પાકના પાંદડા પર એકસરખો છંટકાવ કરે છે.
2. પાકની તબિયતનું નિરીક્ષણ (Crop Health Monitoring)
ડ્રોનમાં લાગેલા સ્પેશિયલ કેમેરા (Multispectral Sensors) એ જોઈ શકે છે જે માણસની આંખ નથી જોઈ શકતી.
રોગની ઓળખ: પાકમાં કઈ જગ્યાએ રોગ કે જીવાત લાગી છે તેની ચોક્કસ માહિતી મળે છે.
પોષક તત્વોની તપાસ: છોડને કયા વિટામિન્સ કે ખાતરની જરૂર છે તે ડ્રોન મેપિંગ દ્વારા જાણી શકાય છે.
3. જમીન અને સિંચાઈનું વિશ્લેષણ
વાવણી કરતા પહેલા જમીનનો પ્રકાર, ઢાળ અને ભેજનું પ્રમાણ જાણવા માટે ડ્રોન ખૂબ ઉપયોગી છે. તે ખેતરનો 3D મેપ તૈયાર કરી આપે છે, જેથી પાણીના નિકાલની યોગ્ય વ્યવસ્થા કરી શકાય.
સરકારી સહાય (Subsidy)ભારત સરકાર અને ગુજરાત સરકાર ખેતીમાં ડ્રોનના વપરાશને પ્રોત્સાહન આપવા માટે મોટી સબસિડી આપે છે:
ખેડૂત જૂથો (FPOs): ડ્રોન ખરીદવા પર 75% થી 100% સુધીની સહાય મળી શકે છે.
વ્યક્તિગત ખેડૂત: SC/ST, નાના અને સીમાંત ખેડૂતો તેમજ મહિલા ખેડૂતોને ડ્રોન ખરીદવા પર 50% અથવા ₹5 લાખ સુધીની સહાય મળે છે.
મહત્વની નોંધ: ડ્રોન ઉડાડવા માટે 'ડ્રોન પાઇલટ'નું લાયસન્સ હોવું જરૂરી છે. ઘણી સંસ્થાઓ હવે ખેડૂતોને આ માટે ટ્રેનિંગ પણ આપી રહી છે.